Persoonlijkheidskenmerken in relatie tot time management gedrag

Door Dr. Brigitte Claessens

De laatste paar jaar is er binnen het wetenschappelijk time management veld veel aandacht voor de relatie tussen persoonlijkheidskenmerken en time management gedrag. Vooral in China worden momenteel een aantal studies uitgevoerd naar de zogenaamde ‘time management dispositie’ (zie ondermeer Zhijie, Z., 2005). Een time management dispositie verwijst naar personen die bepaalde persoonlijkheidskenmerken bezitten die positief bijdragen aan time management gedrag. De onderzoeksvragen zijn dan: als iemand deze dispositie bezit, wat is dan de invloed hiervan op bijvoorbeeld het zelfvertrouwen, de tevredenheid over leren en copingstijl (wijze van omgaan met problemen en gebeurtenissen) maar ook of het is aangeboren of te beïnvloeden door werkervaring of dergelijke? Vooralsnog leveren de Chinese studies nog geen eenduidige antwoorden. Er zijn aanwijzingen gevonden voor aangeboren persoonlijkheidskenmerken, andere studies zien dat het wel degelijk aan te leren of te beïnvloeden is.

Vanaf 1980 is er wetenschappelijk onderzoek gedaan naar algemene persoonlijkheids-kenmerken in relatie tot time management gedrag. Er is met name onderzoek gedaan naar het zogenaamde Vijffactoren model van persoonlijkheid, beter bekend als de ‘Big Five’ (zie ondermeer Costa & McCrae, 1992).

Dit model omvat de volgende vijf persoonlijkheidsfactoren:

1. Extraversie (sociaal, actief, optimistisch)
2. Aanpassingsvermogen/Altruïsme (meegaandheid, tolerant)
3. Consciëntieusheid (doelgerichtheid, ordelijkheid)
4. Emotionele stabiliteit (ontspannen, zeker van zichzelf)
5. Openheid voor ervaringen (nieuwsgierig, fantasievol)

Het idee van het Big Five model is dat ieder persoon in meer of mindere mate kenmerken bezit van deze vijf factoren en zichzelf daarmee kan typeren. Doorgaans is één kenmerk dominant, bijvoorbeeld consciëntieusheid. Karakteristiek voor de factor consciëntieusheid zijn eigenschappen als doelgericht en georganiseerd zijn, zeer zorgvuldig te werk gaan, ordelijkheid, gericht op resultaat, ambitieus, betrouwbaar en gewetensvol. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat dergelijke eigenschappen een positieve invloed hebben op werk-, studie- en trainingsprestaties (zie onder andere Blarrick & Mount, 1991).

 Een bepaalde persoonlijkheid bepaalt voor een belangrijk deel of je goed functioneert en of je je prettig voelt op je werk. Er wordt wel eens beweerd dat persoonlijkheid hierbij net zo’n grote rol kan spelen als intelligentie. Daarnaast is het vaak zo dat je moet samenwerken op het werk. Je persoonlijkheid heeft ook invloed op het werken in (project)teams en het time management gedrag in (project)teams. In de afgelopen zes jaar is hier onderzoek naar gedaan en blijkt dat persoonlijkheidskenmerken een relatie hebben met individuele gedragingen in groepen, bijvoorbeeld met betrekking tot het werkgedrag als er sprake is van deadlines.

Dit alles roept natuurlijk de vraag op: kan je je persoonlijkheid veranderen? Nee, niet helemaal. Wel kunnen de specifieke ‘uitzonderlijkheden’ minder dominant worden naarmate je ouder wordt. Daarnaast kun je leren omgaan met je persoonlijkheidskenmerken als die je effectiviteit of productiviteit in de weg staan.

Uit de studies die tot op heden zijn gedaan naar het verband tussen persoonlijkheid en time management gedrag komt, samengevat, het volgende naar voren: een hogere score op extraversie (1) en consciëntieusheid (3) hangen samen met meer time management gedrag. Een lagere score op emotionele stabiliteit (4) hangt samen met minder time management gedrag. Aanpassingsvermogen (2) en openheid (5) voor nieuwe ervaringen geven geen eenduidige resultaten in onderzoek.

In de Verenigde Staten en door enkele grote organisaties in Europa wordt een andere persoonlijkheidstypering gebruikt dan de Big Five, namelijk de Myers Briggs Type Indicator (MBTI). Williams et al. (1995) onderzocht de relatie tussen de MBTI factoren en time management gedrag. Zij vonden dat belangrijke time management onderdelen, bijvoorbeeld korte termijn planning, lange termijn planning en houding ten opzichte van tijd significant positief gerelateerd waren aan de zogenoemde J-P (Judgment-Perception) index van de MBTI. Een hoge score op deze schaal geeft aan "...having a preference for a planned, orderly, and controlled way of living" (Williams et al. 1995, p. 37).

Eerder schreef ik een column over polychrone (voorkeur voor meerdere dingen tegelijkertijd doen) versus monochrone (taak voor taak afwerken) personen. Deze concepten worden door onderzoekers ook aan persoonlijkheid verbonden. Uit studies van Kaufman-Scarborough and Lindquist (1999) bleek dat monochrone personen vaker een gedetailleerde planning maakten dan polychrone personen. Anderzijds vonden monochrone personen het moeilijk om zich aan hun planning te houden, waarschijnlijk doordat ze zich graag op een ding tegelijk willen concentreren. Polychrone personen vonden dat ze vaker hun geplande doelen haalden en beter om konden gaan met verstoringen dan monochrone personen.

Concluderend, er is enige wetenschappelijke ondersteuning voor de invloed van persoonlijkheid op het vertonen van time management gedrag, een zogeheten dispositioneel component. Binnen het Big Five model is consciëntieusheid het meest sterk verbonden aan het vertonen van time management gedrag.

Als u dit leest, dan zou u kunnen denken dat time management gedrag alleen weggelegd is voor consciëntieuze personen. Niets is minder waar, hoewel persoonlijkheid van invloed is, kan iedereen time management gedrag leren. Wel zal men zelf een weg moeten zoeken in time management gedrag passend bij zijn of haar persoonlijkheidskenmerken.

Bronnen

Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big-Five personality dimensions and job performance: A meta-analysis. Personnel Psychology, 44, 1-26.

Costa, P. T., Jr., & McCrae, R. R. (1992). Normal personality assessment in clinical practice: The NEO Personality Inventory. Psychological Assessment, 4, 5-13.

Lay, C. H. & Schouwenburg, H. C. (1993). Trait procrastination, time management, and academic behavior. Journal of Social Behavior and Personality, 8, 647-662.

Zhijie, Z. (2005). Time Management Disposition, Self-esteem, Self-efficacy and Learning Satisfaction: An Analysis of the Mediation Model. Psychological Science (China), vol.28, nr.3, p.566-568.

Williams, R. L., Verble, J. S., Price, D. E., & Layne, B. H. (1995). Relationship between time management practices and personality indices and types. Journal of Psychological Type, 34, 36-42.